Rozwód a spółka z o.o. – co dzieje się z udziałami po rozwodzie? Jak chronić firmę w trakcie rozwodu?

Rozwód może mieć wpływ na spółkę z o.o. Jednym z najczęstszych pytań, które pojawiają się wśród rozwodzących się wspólników spółek z o.o. jest to, czy udziały w spółce wchodzą do majątku wspólnego, a tym samym — czy mogą zostać podzielone przy rozwodzie. To jeden z najbardziej wrażliwych tematów, bo nie chodzi tylko o pieniądze. Chodzi o kontrolę nad firmą, bezpieczeństwo biznesu i ciągłość działalności.

W tym artykule wyjaśniam jak sąd patrzy na udziały w spółce podczas podziału majątku po rozwodzie, co może zostać podzielone, a co nie oraz co zrobić, aby zabezpieczyć firmę przed konsekwencjami rozpadu małżeństwa.

Kiedy udziały w spółce z o.o. stanowią majątek wspólny małżonków?

Udziały wchodzą do majątku wspólnego małżonków, wtedy kiedy:

• Zostały objęte po ślubie
• Małżonkowie nie zawarli intercyzy i pozostają w ustroju wspólności majątkowej małżeńskiej
• Wkład wniesiony do spółki przez wspólnika pochodził z majątku wspólnego małżonków. Przesądził o tym Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 7 lipca 2016 r., sygn. III CZP 32/16, w której wskazał, że:

Jeżeli wkład wniesiony do spółki z ograniczoną odpowiedzialnością należy do majątku wspólnego wspólnika i jego małżonka, również udział w spółce objęty przez wspólnika wchodzi w skład tego majątku.

Uwaga: powyższe oznacza, że nawet jeżeli udziały zostały objęte tylko przez jednego małżonka i tylko on jest wspólnikiem spółki z o.o. ujawnionym w KRS, to udziały mogą wchodzić do majątku wspólnego. Innymi słowy – kto widnieje w KRS nie decyduje o przynależności majątkowej udziałów. Trzeba odróżnić tutaj prawa korporacyjne wspólnika (uprawnienia korporacyjne) od własności udziałów. Uprawnienia korporacyjne związane z udziałami wspólnik wykonuje samodzielnie, bez drugiego małżonka, ale z punktu widzenia prawa własności, udziały stanowią współwłasność wspólnika i jego małżonka, jeżeli spełniają ww. kryteria.

Kiedy udziały w spółce z o.o. stanowią majątek osobisty tego małżonka, który je objął?

Dzieje się tak wtedy, kiedy:

• Udziały zostały nabyte przed ślubem (stanowią majątek osobisty)
• Udziały zostały nabyte po ślubie, ale małżonkowie mają rozdzielność majątkową
• Udziały pochodzą z majątku osobistego małżonka (np. zostały darowane, małżonek odziedziczył je po spadkodawcy)
• Udziały zostały objęte przez jednego małżonka a wkład wniesiony na ich pokrycie pochodził z majątku osobistego tego małżonka (np. z pieniędzy otrzymanych w darowiźnie, odziedziczonych albo pochodzących ze sprzedaży majątku osobistego).

Czy po rozwodzie były mąż/żona wstępuje automatycznie do spółki z o.o.? Co dzieje się z udziałami po rozwodzie?

Oczywiście jeżeli udziały należą do majątku osobistego, to nie podlegają podziałowi po rozwodzie.

Co natomiast z udziałami, które wchodzą do majątku wspólnego?

Przy podziale majątku po rozwodzie były małżonek nie staje się automatycznie wspólnikiem spółki z o.o., ale należy pamiętać, że możliwe jest przyznanie przez sąd udziałów albo ich części byłemu małżonkowi. Może się więc zdarzyć, że ex mąż/żona wejdzie do spółki z o.o. po rozwodzie. Sytuacja taka może się zdarzyć, jeżeli udziały wchodziły do majątku wspólnego i jednocześnie umowa spółki z o.o. w żaden sposób nie regulowała kwestii wstąpienia małżonka wspólnika do spółki.

W taki, przypadku, przy podziale majątku możliwe są więc dwa scenariusze: sąd przyzna spłatę z udziałów byłemu małżonkowi, który nie jest wspólnikiem albo też sąd podzieli udziały pomiędzy byłych małżonków (możliwy jest też oczywiście trzeci scenariusz, w którym były małżonek niebędący wspólnikiem, zrzecze się jakichkolwiek praw do udziałów).

Czy da się zabezpieczyć przed przyznaniem przez sąd udziałów byłemu małżonkowi?

Tak, i to na kilka sposobów:

• Nabycie udziałów do majątku osobistego przez:
• nabycie udziałów przed ślubem,
• zawarcie intercyzy (najlepiej przed ślubem) – jeżeli udziały są nabywane w trakcie małżeństwa, intercyza odcina drugiego małżonka od spółki,
• nabycie udziałów z majątku osobistego – np. z darowizny, czy pieniędzy zgromadzonych przed ślubem; jeżeli udziały są nabywane z majątku osobistego, warto opisać to w umowie nabycia udziałów/umowie spółki i dobrze jest posiadać potwierdzenie pochodzenia pieniędzy – przy sporze trzeba będzie wykazać, że pieniądze na objęcie udziałów rzeczywiście pochodziły z majątku osobistego.
• Zawarcie w umowie spółki zapisu ograniczającego lub wyłączającego wstąpienie do spółki współmałżonka wspólnika w przypadku, gdy udział lub udziały są objęte wspólnością majątkową małżeńską (art. 183¹ Kodeksu spółek handlowych). Jeżeli umowa spółki zawiera takie ograniczenie, to nawet jeżeli udziały wchodzą do majątku wspólnego, sąd dzieląc majątek po rozwodzie, nie będzie mógł przyznać ich byłemu małżonkowi. Będzie mógł jedynie zasądzić spłatę z udziałów. Dzięki temu spółka jest chroniona przed sytuacją, kiedy osoba trzecia wchodzi do spółki. Do tej regulacji odniósł się Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia z dnia 31 stycznia 2013 r. sygn. II CSK 349/12, w którym wskazał, że:

„ Należące do majątku wspólnego udziały w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością co do zasady mogą być podzielone między byłych małżonków, a więc także przypaść temu z współuprawnionych, który nie był wspólnikiem. Przeszkodą do dokonania takiego podziału byłoby jedynie zawarcie w umowie spółki przewidzianego w art. 183¹ k.s.h. zastrzeżenia ograniczającego lub wyłączającego wstąpienie do tej spółki współmałżonka wspólnika w przypadku, gdy udziały są objęte wspólnością majątkową”.

Jak sąd wycenia udziały w spółce przy rozwodzie?

Wycena udziałów spółki  z o.o. przy podziale majątku wspólnego jest potrzebna, aby ustalić wysokość spłaty dla byłego małżonka. Jest to proces skomplikowany i wymaga zazwyczaj opinii właściwego biegłego sądowego. W zależności od tego, jaka metoda wyceny zostanie przyjęta, pod uwagę mogą być wzięte m.in.: analiza bilansu, aktywów i pasywów, ocena wartości zbywczej przedsiębiorstwa, przepływy finansowe (cash flow), sytuacja ekonomiczna firmy.

Warto pamiętać, że spór sądowy i wycena udziałów wiąże się z prawem byłego małżonka do żądania okazania dokumentów wewnętrznych spółki z o.o.

Podsumowując, rozwód, w którym pojawiają się udziały w spółce z o.o., to nie tylko sprawa rodzinna. To sprawa majątkowo-biznesowa, wymagająca analizy: źródeł przychodu, pochodzenia środków na objęcie udziałów, odpowiedzialności finansowej, wyceny firmy, zakresu dokumentów, które można ujawnić.

Przed wdaniem się w spór z byłym małżonkiem, warto podjąć negocjacje i dążyć do polubownego załatwienia sprawy. Ugoda pozwoli uniknąć długotrwałego procesu sądowego i związanych z tym kosztów, m.in. dotyczących opinii biegłego wyceniającego udziały.

Jeżeli wspólnikowi zależy na całkowitym uniknięciu tematu udziałów przy podziale majątku wspólnego, to najlepiej jest zadbać o to, żeby udziały nie znalazły się w majątku wspólnym i należały wyłącznie do majątku osobistego tego wspólnika, który je objął.

Jeśli chcesz ustalić, jak zabezpieczyć swoje udziały w spółce z o.o., przygotować strategię procesową lub sprawdzić, czego może domagać się druga strona — zapraszam do kontaktu z moją kancelarią: tel. 661 388 756.